30-6-2009
Het is vandaag op de kop af 85 jaar geleden dat Jacob Israël de Haan in het toenmalige Britse mandaatgebied Palestina werd vermoord door de Haganah, de voorloper van de Israëlische geheime dienst. De joodse De Haan werd door zijn tegenstanders gezien als een gevaarlijke anti-zionist, iemand die -tegen hun zin- goede relaties wenste te onderhouden met de Arabische buren. De Haan schreef erover, onder meer in de Daily Express, roerde zich in Palestina als politicus zonder partij en liet zich niet muilkorven. Tot aan het moment dat Haganah-medewerker Avraham Tahomi hem met drie kogels liquideerde.
De Haan genoot ook bekendheid als schrijver en poëet. Gerrit Komrij ziet hem als een van de grootste dichters van de vorige eeuw. In Amsterdam zijn twee monumenten te vinden met dichtregels van deze rabbijnenzoon. Eentje in de Jodenbreestraat en een op het homomonument (De Haan was zelf homoseksueel): “Naar vriendschap zulk een mateloos verlangen.”). Terecht, dunkt me, want dichten kon De Haan.
Vreemd genoeg is er in Zaandam, waar De Haan opgroeide en waarover hij tal van kwatrijnen schreef, geen enkele herinnering bewaard gebleven aan deze schrijver/politicus/vrijheidsstrijder. De synagoge waar hij kwam, op de Gedempte Gracht, ziet er momenteel niet uit. En waar zijn zuster, de schrijfster Carry van Bruggen, geëerd werd met een school en een monument in de Spoorbuurt bleef het stil rond De Haan. Was hij te omstreden? Te eigenwijs?
Er is echter hoop. Simon Sprietsma, de ontwerper van de nieuwe Gedempte Gracht, is zich gaan verdiepen in Jacob Israël de Haan. Naar verluidt om hem een plek te geven binnen Inverdan. Voor de sjoel misschien, bijvoorbeeld door wat tekstregels van De Haan te verwerken in het plaveisel? Ik ben zeer benieuwd.
(met dank aan Kees en Els Koolman)
Jacob Israël de Haan (1881-1924)
Filed under: Dagboek
